5 marca 2026 r. zaczęły obowiązywać przepisy ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Co się zmieniło? Jak obecnie wygląda pobyt i zatrudnienie obywateli Ukrainy w Polsce?
Ważne zmiany:
1. Przepisy dotyczące legalizacji pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z wojną na Ukrainie, wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zostały uchylone (tzw. ustawy specjalnej). Obecnie pobyt cudzoziemców objętych ochroną czasową legalizują przepisy ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wprowadza ona nową definicję beneficjenta ochrony czasowej, którym jest w szczególności cudzoziemiec należący do grupy wysiedleńców wymienionej w decyzji Rady Unii Europejskiej, stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców (decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającą istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującą wprowadzeniem tymczasowej ochrony) – obecnie beneficjenci ochrony czasowej objęci są ochroną do dnia 4 marca 2027r.;
Jednocześnie ustawa wygaszająca dokonała przedłużenia do dnia 4 marca 2027r. następujących terminów:
- okresów pobytu na podstawie wiz krajowych oraz okresów ważności takich wiz wydanych obywatelom Ukrainy, których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 3a ustawy specjalnej);
- okresów ważności zezwoleń na pobyt czasowy udzielonych obywatelom Ukrainy, których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 5a ustawy specjalnej);
- okresów ważności kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany”, które zostały wydane obywatelom Ukrainy, i których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 8 ustawy specjalnej);
- okresu pobytu uznawanego za legalny obywateli Ukrainy, którzy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. wyczerpali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszczalny okres pobytu na podstawie wizy Schengen wydanej przez organ polski, na podstawie wizy Schengen, wizy długoterminowej lub dokumentu pobytowego wydanych przez inne państwo obszaru Schengen, lub w ramach ruchu bezwizowego (o czym mowa w art. 42 ust. 11 ustawy specjalnej);
2. Jeżeli chodzi o zatrudnienie obywateli Ukrainy w Polsce, dotychczas regulował je art. 22 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Umożliwiał on powierzenie pracy na podstawie powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy. Został jednak uchylony, a przepisy dotyczące powiadomienia trafiły do ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5a ww. ustawy). Na podstawie tych przepisów:
- beneficjent ochrony czasowej może wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę na zasadach określonych w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. pod warunkiem, że polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadomi powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej w RP w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca;
- ponowne powiadomienie PUP jest wymagane w przypadku zmiany rodzaju umowy, stanowiska lub rodzaju wykonywanej pracy, zmniejszenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin w tygodniu lub miesiącu, obniżenia miesięcznej lub godzinowej stawki wynagrodzenia (termin zgłoszenia powiadomienia o zmianie warunków powiadomienia wynosi 7 dni od wystąpienia powyższych okoliczności);
- niedopełnienie obowiązku złożenia wymaganego powiadomienia PUP stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny od 1000 zł do 3000 zł (art. 84 ust. 6 ustawy o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej);
- obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium RP, którzy nie korzystają z ochrony czasowej (np. legalny pobyt na podstawie wizy, zezwolenia na pobyt czasowy) w okresie 3 lat (do dnia 4 marca 2029 r.) mają prawo wykonywania pracy na zasadach przewidzianych dla cudzoziemców korzystających z ochrony czasowej, tj. na podstawie powiadomienia PUP wynikające z ustawy o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- w przypadku obywateli Ukrainy wykonujących pracę na podstawie powiadomienia do PUP złożonego przed dniem wejścia w życie ustawy - nie ma konieczności składania kolejnego powiadomienia - powiadomienia złożone przed dniem 5 marca 2026 r. pozostają ważne.
